محمد سعيد جانب اللهى
55
پزشكي سنتى و عاميانه مردم ايران با نگاه مردم شناختى ( فارسى )
1 . ماليدن عرق پودونه بر پيشانى 2 . دمكردهء اسطوخودوس براى سردرد عصبى ( همان : 262 ؛ - حشرهدرمانى ، كانىدرمانى ) . در سيستان نمك آب مىگرفتند و به پيشانى مىماليدند ( جانب اللهى ، 1381 : 242 ) . در ميرجاوه سپنتان ( اسفند ) دود مىكنند ( همان : 246 ) . در خوزستان اگر به دليل يبوست باشد ، هندوانه ابو جهل خشكشده را مىكوبند و يك قاشق چاىخورى آن را در يك ليوان شير و يك تخممرغ مخلوط كرده مىخورند يا مقدارى جو در پارچهاى گذاشته و با آب داغ خيس مىكنند ، و به فرق سر و پشت سر مىگذارند ( افشار سيستانى : 323 ) . در الموت غنچهء سماق را دم كرده مىخورند و زنجبيل به پيشانى مىمالند ( حميدى و ديگران ، 1384 : 230 ) . در دليجان مقدارى سركه به پيشانى مىمالند ( نوبان و ديگران ، ص 234 ) . كردها با مرزنگوش ، ريحان ، حنا ، پامچال دارچين ، بابونه ، برگ شويد و گشنيز درمان مىكنند ( صفىزاده : 177 ؛ - ماكياندرمانى ؛ كانىدرمانى ؛ بخور و بادكشدرمانى ) . سرگيجه در بافق براى درمان ، خوشهء درخت كسيدون « 1 » و سياهدانه را باهم مىجوشانند و مىخورند ( جانب اللهى ، 1384 : 119 ) . زكام در ميبد لتير داغ را روى مغز سر مىگذارند ، يا مقدارى گندم را داغ كرده در كيسهاى مىريزند و به مغز سر مىگذارند ( تحقيقات ميدانى مؤلف ) . در اردكان براى درمان زكام و نزله ، لجن ته حوض را به مقعد بيمار مىمالند ( سيستانى ، 1370 : 832 ) . « 2 » در ميرجاوه براى درمان زكام از دم كرده يا جوشاندهء سداف استفاده مىكنند ( جانب اللهى ، 1381 : 247 ؛ نيز - بخوردرمانى ) . در تهران پنبه را به روغن بنفشه آلوده كرده ، شب موقع خواب در مقعد نهند ( شهرى : 5 / 423 ) . كردها زكام و سرماخوردگى را با انواع داروهاى زير درمان مىكنند : مرزنگوش ، گل ختمى ، گلگاوزبان ، زنجبيل ، دارچين ، بابونه ، پامچال ، پنيرك ، نخود ، پياز ( پخته و برشته آن را ) ، مرزه ،
--> ( 1 ) . kasidun ( 2 ) . به نقل از نسخهء خطى طباطبايى مهريزى .